De toekomst van Graves-behandelingen

De huidige behandelingen bij de ziekte van Graves (medicijnen, radioactief jodium, operatie) werken goed om een te snel werkende schildklier af te remmen. Maar ze pakken niet de oorzaak aan: het immuunsysteem dat de schildklier aanvalt.

Wereldwijd wordt daarom onderzoek gedaan naar therapieën die dieper aangrijpen: het herstellen van de balans in het immuunsysteem.

Nobelprijs 2025: immuuntolerantie
In 2025 ontvingen Mary Brunkow, Fred Ramsdell en Shimon Sakaguchi de Nobelprijs voor Geneeskunde. Zij ontdekten hoe regulerende T-cellen (Tregs) het immuunsysteem in toom houden en voorkomen dat het lichaam zichzelf aanvalt (perifere immuuntolerantie).

Hun werk biedt een belangrijk fundament voor toekomstige behandelingen die auto-immuunziekten, waaronder Graves, mogelijk beter en gerichter kunnen aanpakken.

Nieuwe richtingen in onderzoek

Regulerende T-cellen (Tregs)
- De “rem” van het immuunsysteem.
- Werken vaak minder goed bij auto-immuunziekten.
- Idee: Tregs versterken of toedienen om het immuunsysteem opnieuw in balans te brengen.

Laaggedoseerde IL-2
- Een klein beetje van het immuunmolecuul IL-2 kan Tregs stimuleren.
- Wordt getest bij ziekten als lupus (SLE).
- Wordt nog niet specifiek voor Graves onderzocht, maar zou in de toekomst relevant kunnen worden.

Antigeenspecifieke Tregs (CAR-Tregs)
- In het lab “geprogrammeerde” Tregs die zich richten op het juiste doelwit (bijvoorbeeld de schildklier).
- Nog in vroege onderzoeksfase.

Treg gerichte geneesmiddelen
- Biotechnologische middelen zoals Efavaleukin alfa, die selectief Tregs activeren.
- Mogelijk minder bijwerkingen dan klassieke afweerremmers.

Middelen die Graves-antistoffen aanpakken
Een andere nieuwe richting is het directer aanpakken van de antistoffen die bij Graves de TSH-receptor stimuleren. Deze middelen richten zich niet op het afremmen of uitschakelen van de schildklier zelf, maar op de antistoffen of op hun werking.

Een voorbeeld is BHV-1300 van Biohaven. Dit middel probeert bepaalde IgG-antistoffen, waaronder TSHR-antistoffen, gericht uit het lichaam te laten opruimen. BHV-1300 zit inmiddels in een fase 3-onderzoek bij volwassenen met Graves. Dat maakt het een van de meest concrete nieuwe ontwikkelingen op dit moment. Het middel is nog niet bewezen en nog niet beschikbaar als gewone behandeling.

Ook Lycia ontwikkelt een middel dat specifiek anti-TSHR-autoantistoffen wil verwijderen. Dit middel, LCA-0321, zit nog in een vroegere onderzoeksfase. 

Regeneron onderzoekt een antilichaam dat de TSH-receptor blokkeert, zodat stimulerende Graves-antistoffen minder effect hebben. Ook dat onderzoek is nog vroeg.

Deze ontwikkelingen zijn interessant omdat ze Graves dichter bij de auto-immuunroute proberen te behandelen. Tegelijk blijft voorzichtigheid nodig. Eerst moet uit onderzoek blijken of deze middelen veilig zijn, goed werken, hoe lang het effect aanhoudt en wat ze betekenen voor schildklierwaarden, klachten, terugval en eventuele oogklachten.

Thyroid artery embolization (TAE)
TAE is een nieuwe, minimaal invasieve techniek waarbij via een katheter een deel van de bloedtoevoer naar de schildklier wordt afgesloten. Daardoor kan de schildklier minder actief worden en soms kleiner worden. Net als Strumazol richt TAE zich niet direct op de auto-immuunoorzaak van Graves, maar op het verminderen van de schildklieractiviteit. Het is nog geen standaardbehandeling, maar een mogelijke toekomstige optie voor specifieke situaties, bijvoorbeeld bij een grote schildklier of als operatie minder goed past.

Wat betekent dit voor Graves-patiënten?
- Gerichter behandelen: de oorzaak (auto-immuniteit) aanpakken in plaats van alleen de schildklier.
- Mogelijk minder kans op blijvende hypothyreoïdie: minder kans dat de schildklier volledig moet worden uitgeschakeld.
- Mogelijk betere kans op remissie: meer kans op duurzaam herstel zonder terugval.
- Oogziekte (Graves’ orbitopathie): ook hier kan Treg-therapie in de toekomst bescherming bieden.

Realistische tijdlijn
Deze inzichten komen deels uit fundamenteel onderzoek en deels uit vroege geneesmiddelenontwikkeling. Voor Treg-gerichte behandelingen ligt de toepassing bij Graves nog ver weg. Het onderzoek richt zich nu vooral op andere auto-immuunziekten, zoals lupus en type 1 diabetes.

Voor middelen die Graves-antistoffen opruimen of blokkeren, is de ontwikkeling inmiddels concreter. Er loopt of start onderzoek dat specifiek op Graves is gericht. Toch betekent dit nog niet dat deze middelen bewezen of beschikbaar zijn.

Het kan nog jaren duren voordat duidelijk wordt of deze nieuwe behandelingen veilig en effectief zijn bij grotere groepen patiënten. Ook moet blijken of ze duurzaam werken, of ze terugval voorkomen en wat ze betekenen voor Graves’ orbitopathie. Er is daarom nog geen zekerheid of en wanneer deze behandelingen beschikbaar komen.

Meer lezen en bronnen
👉 Nobelprize.org – Persbericht 2025
👉 AP News – Nobelprijs voor onderzoek naar het immuunsysteem
👉 Reuters – Brunkow, Ramsdell en Sakaguchi winnen Nobelprijs Geneeskunde
👉 Financial Times – Nobelprijs voor doorbraken in het immuunsysteem
👉 Frontiers in Endocrinology – Immunologie van Graves’ ziekte
👉 JCI Insight – Treg-plasticiteit bij Graves’ orbitopathie
👉 Frontiers in Immunology – Treg-gebaseerde therapieën bij auto-immuniteit
👉 MDPI - Thyroid Artery Embolization for Benign Thyroid Hyperplasia

👉  Bekijk ook de bronnenpagina van deze site.