De toekomst van Graves-behandelingen

De huidige behandelingen bij de ziekte van Graves (medicijnen, radioactief jodium, operatie) werken goed om een te snel werkende schildklier af te remmen. Maar ze pakken niet de oorzaak aan: het immuunsysteem dat de schildklier aanvalt.

Wereldwijd wordt daarom onderzoek gedaan naar therapieën die dieper aangrijpen: het herstellen van de balans in het immuunsysteem.

Nobelprijs 2025: immuuntolerantie
In 2025 ontvingen Mary Brunkow, Fred Ramsdell en Shimon Sakaguchi de Nobelprijs voor Geneeskunde. Zij ontdekten hoe regulerende T-cellen (Tregs) het immuunsysteem in toom houden en voorkomen dat het lichaam zichzelf aanvalt (perifere immuuntolerantie).

Hun werk biedt een belangrijk fundament voor toekomstige behandelingen die auto-immuunziekten, waaronder Graves, mogelijk beter en gerichter kunnen aanpakken.

Nieuwe richtingen in onderzoek

Regulerende T-cellen (Tregs)
- De “rem” van het immuunsysteem.
- Werken vaak minder goed bij auto-immuunziekten.
- Idee: Tregs versterken of toedienen om het immuunsysteem opnieuw in balans te brengen.

Laaggedoseerde IL-2
- Een klein beetje van het immuunmolecuul IL-2 kan Tregs stimuleren.
- Wordt getest bij ziekten als lupus (SLE).
- Wordt nog niet specifiek voor Graves onderzocht, maar zou in de toekomst relevant kunnen worden.

Antigeenspecifieke Tregs (CAR-Tregs)
- In het lab “geprogrammeerde” Tregs die zich richten op het juiste doelwit (bijvoorbeeld de schildklier).
- Nog in vroege onderzoeksfase.

Treg gerichte geneesmiddelen
- Biotechnologische middelen zoals Efavaleukin alfa, die selectief Tregs activeren.
- Mogelijk minder bijwerkingen dan klassieke afweerremmers.

Middelen die Graves-antistoffen en hun productie aanpakken
Een belangrijke nieuwe richting is het directer aanpakken van de antistoffen die bij Graves de TSH-receptor stimuleren. Verschillende middelen proberen dat op een andere manier: door antistoffen sneller op te ruimen, hun productie te verminderen of te voorkomen dat ze de TSH-receptor activeren.

Een van de meest concrete ontwikkelingen is BHV-1300 van Biohaven. Dit middel versnelt de afbraak van IgG-antistoffen, waaronder de TSHR-antistoffen die Graves veroorzaken. Het werkt daarbij niet alleen op Graves-antistoffen, maar verlaagt een bredere groep IgG-antistoffen. BHV-1300 zit inmiddels in een fase 3-onderzoek bij ongeveer 300 volwassenen met Graves. Onderzocht wordt onder andere of patiënten normale schildklierwaarden kunnen bereiken zonder thyreostatica. Het middel is nog niet bewezen en nog niet beschikbaar als gewone behandeling.

Een vergelijkbare gedachte zit achter imeroprubart (IMVT-1402) van Immunovant. Dit middel blokkeert FcRn, een systeem waarmee het lichaam IgG-antistoffen normaal gesproken beschermt tegen afbraak. Door FcRn te blokkeren worden IgG-antistoffen sneller afgebroken, waaronder ook TSHR-antistoffen. Er lopen inmiddels fase 2b-onderzoeken bij Graves. Ook deze behandeling is niet specifiek voor Graves-antistoffen, omdat het IgG breder verlaagt.

Een andere aanpak wordt onderzocht met felzartamab (BIIB148) van Biogen. Dit middel richt zich via CD38 op plasmacellen, cellen die antistoffen produceren. Het idee is dus niet om bestaande Graves-antistoffen rechtstreeks op te ruimen, maar om de cellen aan te pakken die ze blijven maken. In 2026 is hiervoor een fase 2-onderzoek bij volwassenen met Graves gestart. Ook deze behandeling werkt breder dan alleen op de auto-immuunreactie bij Graves.

Daarnaast worden middelen ontwikkeld die veel specifieker proberen te werken. MER511 van Merida Biosciences is ontworpen om TSHR-autoantistoffen te binden en uit het bloed te verwijderen, terwijl andere antistoffen zoveel mogelijk behouden blijven. Het middel wordt inmiddels in een fase 1-onderzoek bij mensen met Graves getest. Mogelijk kan het daarnaast ook de B-cellen remmen die deze specifieke autoantistoffen produceren.

Ook LCA-0321 van Lycia is ontworpen om specifiek TSHR-autoantistoffen te verwijderen. Dit middel bevindt zich nog in een vroegere ontwikkelingsfase. Regeneron onderzoekt weer een andere route: een antilichaam dat de TSH-receptor blokkeert, zodat stimulerende Graves-antistoffen de receptor minder goed kunnen activeren.

Deze ontwikkelingen laten zien dat behandeling van Graves steeds dichter bij het auto-immuunmechanisme probeert te komen. Sommige middelen verlagen nog een vrij brede groep antistoffen of antistofproducerende cellen, terwijl andere juist proberen alleen de TSHR-autoantistoffen of hun werking aan te pakken.

Dat is veelbelovend, maar nog experimenteel. Eerst moet uit grotere en langere onderzoeken blijken hoe veilig deze behandelingen zijn, hoeveel patiënten er werkelijk zonder thyreostatica mee in remissie komen, hoe lang het effect blijft bestaan en of de auto-immuunreactie na stoppen opnieuw op gang komt. Ook is nog niet duidelijk wat deze behandelingen op langere termijn betekenen voor Graves’ orbitopathie.

Thyroid artery embolization (TAE)
TAE is een nieuwe, minimaal invasieve techniek waarbij via een katheter een deel van de bloedtoevoer naar de schildklier wordt afgesloten. Daardoor kan de schildklier minder actief worden en soms kleiner worden. Net als Strumazol richt TAE zich niet direct op de auto-immuunoorzaak van Graves, maar op het verminderen van de schildklieractiviteit. Het is nog geen standaardbehandeling, maar een mogelijke toekomstige optie voor specifieke situaties, bijvoorbeeld bij een grote schildklier of als operatie minder goed past.

Wat betekent dit voor Graves-patiënten?
- Gerichter behandelen: de oorzaak (auto-immuniteit) aanpakken in plaats van alleen de schildklier.
- Mogelijk minder kans op blijvende hypothyreoïdie: minder kans dat de schildklier volledig moet worden uitgeschakeld.
- Mogelijk betere kans op remissie: meer kans op duurzaam herstel zonder terugval.
- Oogziekte (Graves’ orbitopathie): ook hier kan Treg-therapie in de toekomst bescherming bieden.

Realistische tijdlijn
Deze inzichten komen deels uit fundamenteel onderzoek en deels uit vroege geneesmiddelenontwikkeling. Voor Treg-gerichte behandelingen ligt de toepassing bij Graves nog ver weg. Het onderzoek richt zich nu vooral op andere auto-immuunziekten, zoals lupus en type 1 diabetes.

Voor middelen die Graves-antistoffen opruimen of blokkeren, is de ontwikkeling inmiddels concreter. Er loopt of start onderzoek dat specifiek op Graves is gericht. Toch betekent dit nog niet dat deze middelen bewezen of beschikbaar zijn.

Het kan nog jaren duren voordat duidelijk wordt of deze nieuwe behandelingen veilig en effectief zijn bij grotere groepen patiënten. Ook moet blijken of ze duurzaam werken, of ze terugval voorkomen en wat ze betekenen voor Graves’ orbitopathie. Er is daarom nog geen zekerheid of en wanneer deze behandelingen beschikbaar komen.

Meer lezen en bronnen
👉 Nobelprize.org – Persbericht 2025
👉 AP News – Nobelprijs voor onderzoek naar het immuunsysteem
👉 Reuters – Brunkow, Ramsdell en Sakaguchi winnen Nobelprijs Geneeskunde
👉 Financial Times – Nobelprijs voor doorbraken in het immuunsysteem
👉 Frontiers in Endocrinology – Immunologie van Graves’ ziekte
👉 JCI Insight – Treg-plasticiteit bij Graves’ orbitopathie
👉 Frontiers in Immunology – Treg-gebaseerde therapieën bij auto-immuniteit
👉 MDPI - Thyroid Artery Embolization for Benign Thyroid Hyperplasia

👉  Bekijk ook de bronnenpagina van deze site.